Kısaca
Duyu bütünleme terapisi, çocuğun dokunma, ses, hareket ve denge gibi duyusal bilgileri daha düzenli işlemesine yardım eden, ergoterapistlerin uyguladığı oyun temelli bir yaklaşımdır. Başakşehir Tuz Odası’nda süreç duyusal profil değerlendirmesiyle başlar ve ev için öneriler içerir.
Duyu bütünleme nedir?
Beynimiz her saniye dokunma, ses, ışık, hareket, denge ve bedenin konumu hakkında bilgi alır. Duyu bütünleme, bu bilgilerin ayıklanıp anlamlı hale getirilmesi ve buna uygun bir tepki verilmesidir. Çoğumuz bunu fark etmeden yaparız: kalabalık bir parkta arkadaşımızın sesini seçeriz, merdivende ayağımıza bakmadan basarız.
Bazı çocuklarda bu süreç farklı işler. Kimi çocuk duyusal uyarana fazla tepki verir (dokunulmaktan rahatsız olur, sesten kaçar), kimi az tepki verir (düştüğünü fark etmez, adı seslenildiğinde dönmez), kimi de sürekli daha fazla uyaran arar (dönmek, zıplamak, çarpmak ister).
Belirtiler nelerdir?
Duyusal farklılıklar yaşa ve çocuğa göre değişir. En sık gördüğümüz örnekler:
| Duyu | Fazla tepki | Az tepki ya da arayış |
|---|---|---|
| Dokunma | Etiket, dikiş, saç-tırnak kesimi, el kirlenmesi rahatsız eder | Her şeye dokunur, ağzına götürür, acıyı geç fark eder |
| Hareket ve denge | Salıncaktan, kaydıraktan, ayağının yerden kesilmesinden korkar | Durmadan döner, zıplar, yüksek yerlere tırmanır |
| Ses | Elektrik süpürgesi, el kurutma makinesi, kalabalık onu zorlar | Seslenildiğinde dönmez, kendisi çok gürültü çıkarır |
| Beden farkındalığı | Sarılmaktan kaçınabilir | Eşyalara çarpar, kalemi çok sert bastırır, sertçe oynar |
| Tat ve doku | Çok az sayıda yiyecek kabul eder, karışık dokuları reddeder | Çok baharatlı, çok ekşi tatları arar |
Tek tek bakıldığında bu davranışların çoğu birçok çocukta zaman zaman görülür. Bir ergoterapistle konuşmanın zamanı, bu tepkilerin çocuğun oyununu, uykusunu, beslenmesini ya da okul hayatını belirgin şekilde zorlaştırdığı zamandır. Daha ayrıntılı bir liste için duyu bütünleme bozukluğu belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.
Duyu bütünleme terapisi nasıl uygulanır?
Terapi, salıncakların, denge platformlarının, top havuzunun, farklı dokulu malzemelerin bulunduğu bir duyusal oyun odasında yapılır. Ergoterapist çocuğun duyusal profiline göre etkinlik seçer ve çocuğu “tam doğru zorlukta” tutmaya çalışır. Çocuk oynadıkça sinir sistemi bu uyaranları daha düzenli işlemeyi deneyimler.
Terapinin önemli bir kısmı evde geçer. Değerlendirmeden sonra ailelere çocuğa özel bir “duyusal menü” veriyoruz: sabah okula hazırlanırken ne işe yarar, ödev öncesi neyle sakinleşir, akşam yatmadan önce hangi etkinlikten kaçınmak gerekir.
Otizm, DEHB ve duyusal farklılıklar
Otizm spektrumundaki çocukların büyük kısmında ve dikkat eksikliği ile hiperaktivite gösteren pek çok çocukta duyusal farklılıklar görülür. Ancak duyusal farklılık tek başına bir tanı değildir ve tanısı olmayan çocuklarda da görülebilir. Biz tanı koymuyoruz; gerekli gördüğümüzde sizi çocuk nörolojisi ya da çocuk psikiyatrisi uzmanına yönlendiriyoruz.
Bahçeşehir’de duyusal oyun odası
Duyu bütünleme seanslarımız Bahçeşehir 2. Kısım’daki merkezimizde, aynı binadaki ergoterapi ve oyun terapisi odalarıyla birlikte planlanır. Duyusal olarak kolay uyarılan bazı çocuklar seansın ardından birkaç dakikayı loş ve sessiz tuz odasında geçirmekten hoşlanıyor.
Sık sorulan sorular
Duyu bütünleme bozukluğu nasıl anlaşılır?
Tek bir belirtiyle değil, belirtilerin günlük hayatı ne kadar etkilediğine bakılarak anlaşılır. Ergoterapist gözlem, aile görüşmesi ve standart ölçeklerle bir duyusal profil çıkarır.
Duyu bütünleme terapisi otizmde uygulanır mı?
Otizm spektrumundaki pek çok çocukta duyusal farklılıklar görülür ve bu çocuklar duyu bütünleme odaklı ergoterapiden yararlanabilir. Ancak terapi otizmin kendisini değil, çocuğu zorlayan duyusal tepkileri hedefler.
Evde duyu bütünleme için ne yapabilirim?
Değerlendirmeden sonra çocuğunuza özel bir “duyusal menü” veriyoruz: hangi etkinliğin sakinleştirdiği, hangisinin uyardığı, günün hangi saatinde ne yapılacağı. Genel listeler yerine çocuğa özel plan daha iyi sonuç verir.
Bu hizmetin Therability’deki ayrıntılı tanıtımı için Bahçeşehir duyu bütünleme sayfasına bakabilirsiniz.