Kısaca
Duyu bütünleme bozukluğu (duyusal işlemleme bozukluğu), çocuğun dokunma, ses, hareket ve denge gibi duyusal bilgilere fazla, az ya da düzensiz tepki vermesidir. En sık belirtiler; etiket ve saç kesimine aşırı tepki, sesten kaçma, durmadan dönüp zıplama, sakarlık ve çok seçici yemektir. Belirtiler günlük hayatı belirgin şekilde zorlaştırıyorsa bir ergoterapistten değerlendirme alınmalıdır.
Duyu bütünleme bozukluğu nedir?
Beynimiz her an dokunma, ses, görme, tat, koku, hareket, denge ve bedenimizin konumu hakkında bilgi alır. Duyu bütünleme, bu bilgilerin ayıklanması, birleştirilmesi ve duruma uygun bir tepkiye dönüştürülmesidir. Bu süreç farklı işlediğinde çocuk sıradan uyaranlara bile beklenmedik tepkiler verebilir.
Literatürde bu duruma “duyusal işlemleme bozukluğu” da denir. Araştırmacılar onu üç ana örüntüde tanımlar: duyusal uyaranlara fazla tepki verme, az tepki verme ve sürekli uyaran arama. Bir çocukta bu örüntülerden birden fazlası, farklı duyularda bir arada görülebilir.
12 belirti
Aşağıdaki belirtilerin her biri pek çok çocukta zaman zaman görülür. Önemli olan sıklığı, şiddeti ve günlük hayatı ne kadar etkilediğidir.
Fazla tepki (aşırı duyarlılık)
- Kıyafet etiketleri, çorap dikişleri, belirli kumaşlar onu çok rahatsız ediyor.
- Saç yıkama, saç kesimi, tırnak kesimi her seferinde krize dönüşüyor.
- Elektrik süpürgesi, el kurutma makinesi, kalabalık gibi seslerde kulaklarını kapatıp kaçıyor.
- Salıncaktan, kaydıraktan, ayağının yerden kesilmesinden korkuyor.
Az tepki
- Düştüğünde ya da bir yerini çarptığında acıyı çok geç fark ediyor.
- Adı seslenildiğinde dönmüyor, ama işitme testi normal.
- Eşyalara sık çarpıyor, kalemi çok sert bastırıyor, oyuncakları farkında olmadan kırıyor.
- Çok yavaş “ısınıyor”, sabahları uyanması ve harekete geçmesi uzun sürüyor.
Uyaran arama
- Durmadan dönüyor, zıplıyor, kendini yere ya da koltuğa atıyor.
- Her şeye dokunuyor, nesneleri ağzına götürmeye yaşına göre uzun süre devam ediyor.
- Sakinleşmesi çok uzun sürüyor, yatmadan önce “motoru” bir türlü durmuyor.
- Çok baharatlı, ekşi ya da yoğun tatları arıyor; bazı çocuklarda bunun tersi, aşırı seçici yeme görülür.
Yaşa göre neye dikkat etmeli?
| Yaş | Sık görülen işaretler |
|---|---|
| 0-2 yaş | Kucakta rahatlamakta zorlanma, ek gıdaya geçişte dokulara aşırı tepki, banyo ve giydirmede yoğun huzursuzluk |
| 3-5 yaş | Kreşte gürültüden rahatsızlık, kum ve boya gibi malzemelerden kaçınma, sık düşme, giyinmeyi reddetme |
| 6-12 yaş | Yazı yazmada zorlanma, sınıfta yerinde oturamama, takım sporlarından kaçınma, kalabalık ortamlardan sonra yorgunluk ve öfke |
Ne zaman endişelenmeli?
Şu soruların birden fazlasına “evet” diyorsanız bir ergoterapistle görüşmenin zamanı gelmiş olabilir:
- Bu tepkiler aylardır sürüyor mu ve azalmıyor mu?
- Aile olarak bazı yerlere (doğum günü, berber, AVM) bu yüzden gitmemeye mi başladınız?
- Kreş ya da okuldan bu konuda geri bildirim aldınız mı?
- Çocuğunuzun uykusu, beslenmesi ya da arkadaşlıkları bundan etkileniyor mu?
Hangi uzmanla başlayacağınızdan emin değilseniz yönlendiricimizi kullanabilirsiniz.
Değerlendirme ve terapi
Değerlendirmeyi ergoterapist yapar. Ebeveynlerle görüşme, standart duyusal profil anketleri ve çocuğun oyun içinde gözlemlenmesiyle çocuğun hangi duyularda nasıl tepki verdiği haritalanır. Ardından oyun temelli bir duyu bütünleme terapisi programı ve eve yönelik bir “duyusal menü” hazırlanır.
Bahçeşehir’de bu değerlendirmeyi Başakşehir Tuz Odası’nda, Therability duyu bütünleme ekibiyle birlikte yapıyoruz. Duyusal olarak kolay uyarılan bazı çocuklar seans sonrasında birkaç dakikayı loş ve sessiz tuz odasında geçirmekten hoşlanıyor.
Sık sorulan sorular
Duyu bütünleme bozukluğu otizm demek mi?
Hayır. Otizm spektrumundaki çocukların çoğunda duyusal farklılıklar görülür, ancak duyusal farklılıklar otizm tanısı olmayan çocuklarda da görülebilir. Duyusal tepkiler tek başına otizm tanısı için yeterli değildir.
Duyu bütünleme bozukluğu kendiliğinden geçer mi?
Bazı çocuklarda yaşla birlikte belirtiler hafifler. Ancak günlük hayatı belirgin şekilde etkileyen durumlarda ergoterapi desteği, çocuğun kendini düzenleme becerilerini hızlandırabilir.
Duyu bütünleme bozukluğu hangi doktora gösterilir?
Duyusal işlemleme değerlendirmesini ergoterapist yapar. Eşlik eden gelişimsel ya da nörolojik bir durumdan şüpheleniliyorsa çocuk nörolojisi veya çocuk psikiyatrisi görüşü de alınır.
Kaynaklar
- Miller LJ ve ark. Concept evolution in sensory integration: a proposed nosology for diagnosis. Am J Occup Ther. 2007
- American Occupational Therapy Association – Sensory Integration
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Çocuğunuza özel değerlendirme için bir uzmanla görüşün.